تعریف پروتز و کاربردهای آن

پروتز را میتوان به نوعی اندام مصنوعی نیز تعریف کرد که میتواند جایگزین مناسبی برای اندام یا مفصلی که دچار عارضه شده و از دست رفته باشد. پروتزها وسایلی خارجی هستند که به منظور کمک به اندام یا مفصل آسیب دیده طراحی و ساخته شده­اند تا بتوانند نیاز افراد به اندام یا مفصل از دست رفته را کم کنند.

پروتز پا

انواع پروتزها

 پروتزها شامل بازو، قسمتهای مختلف پا، گوش، دست، سینه و… باشند که هدف از جایگزین کردن پروتز به جای اندام از دست رفته حفظ تعادل و بهبود بخشیدن به عملکرد آن عضو است. این نکته در مورد پروتزها بسیار اهمیت ویژه­ای دارد و آن این است که پروتزها باید به صورت سفارشی و مختص به هر فرد ساخته شوند و به صورت مداوم تنظیم شوند و تغییر شکل یابند. اندام­ها یا مفاصل ممکن است به دلایل مختلفی مانند جراحی یا حادثه و یا به صورت مادرزادی دچار نقص شوند و یا از دست بروند، پروتزها در این گونه موارد میتوانند جایگزین آنها شوند و به بهبود عملکرد فرد در حرکت کمک کنند.

انواع پروتز

دسته بندی پروتزها

 پروتزها به دو دسته کلی تقسیم میشوند، پروتزهایی که جنبه زیبایی دارند و پروتزهایی که کاربردی هستند. پروتزهای زیبایی را پروتزهای غیرفعال نیز مینامند زیرا از آنها فقط برای زیبایی استفاده میکنند. اکثرا از پروتزهای زیبایی در اندامهای فوقانی مانند بازو، آرنج، مچ، دست ، ساعد و سینه استفاده میشود و از پروتزهای کاربردی یا فعال در اندام تحتانی بالا و پایین زانو استفاده میشود. پروتزهای کاربردی یا فعال تمام وظایفی را که اندام از دست رفته انجام میداده را برعهده میگیرد.

معمولا نحوه عملکرد یک پروتز به آناتومی بدن فرد بستگی دارد اما دلایل دیگری نیز در این امر دخیل هستند، از جمله این موارد میتوان به:

  • راحت بودن و همچنین اندازه بودن پروتز
  • نوع و جنس اجزایی که در ساخت پروتز به کار برده شده است
  • سن و میزان سلامت فرد استفاده کنند

اجزا تشکیل دهنده ی پروتز

معمولا هر پروتزی از سه بخش: رابط، اجزا و پوشش تشکیل شده است. رابط به وسیله­ای گفته میشود که مابین عضو باقیمانده و پروتز قرار میگیرد. پوشش نیز به فومهای انعطاف­پذیری گفته میشود که فرد میتواند با استفاده از آنها پروتز را تغییر شکل دهد و به آن ظاهری شبیه به اندام از دست رفته بدهد. پروتزها انواع مختلفی دارند که از میان آنها میتوان به پرکاربردترینشان که پروتزهای مفصلی است اشاره کرد. البته پروتزهای دیگری مانند پروتزهای بازو، پروتزهای پا و پروتزهای زیبایی اشاره کرد.

اجزا تشکیل دهنده ی پروتز

پروتزهای مفصلی

زمانی که مفاصل بین دو استخوان بر اثر اصطکاک ساییده میشوند و از بین میروند بهترین گزینه برای جبران این مشکل استفاده از پروتزهای مفصلی است. با انجام این کار فرد دیگر دچار درد و التهابات ناشی از فرسودگی مفصل نمیشود و میتواند فعالیتهای روزانه خود را تا حد زیادی به درستی انجام بدهد. پروتزهای مفصلی را بیشتر در ناحیه مفصل لگن، زانوها و شانه­ها استفاده میکنند.

پروتزهای مفصلی

پروتز بازو

این نوع پروتزها برای جایگزینی عضو دچار نقص و از دست رفته کاربرد دارند. معمولا از پروتزهای بازو برای نواحی زیر آرنج و زیر شانه استفاده میشود. اندامهای زیر آرنج و زیر شانه برای حرکت خود از انرژی بدن استفاده میکنند بنابراین باید به وسیله رشته یا کابلی به شانه دیگر وصل شوند تا بتوانند حرکتی صحیحی داشته باشند. اما نوع دیگری از این پروتزها هستند که در خود دارای الکترودهایی هستند این توانایی را دارند که پیامهای حرکتی را به مغز بیمار ارسال کنند و به این صورت باعث حرکت عضو مصنوعی شوند. اما تعدادی از پروتزها نیز فقط جنبه زیبایی دارند و برای بهبود بخشیدن به ظاهر بیمار استفاده میشوند و توانایی حرکتی برای بیمار به وجود نمی­آورند.

پروتز بازو

پروتز زانو 

همانطور که قبلا در این مورد توضیح داده شد، این پروتز به دو دسته کلی زیر زانو و بالای زانو تقسیم میشود. اندامهای مصنوعی مورد استفاده برای بالای زانو برای افرادی به کار میرود که زانوی خود را از دست داده­اند و ران بیمار به عضو مصنوعی متصل میشود. اندامهای مصنوعی زیر زانو باعث میشوند که زانو به قسمت مصنوعی متصل شود. مثلا ممکن است این عضو مصنوعی در قسمت مچ پا استفاده شود و به دو صورت ثابت یا متحرک قرار گیرد. اگر این عضو به صورت متحرک استفاده شود میتواند امکان دویدن و پریدن را برای بیمار فراهم کند.

پروتز زانو

پروتزهای زیبایی

 پروتزهای زیبایی به هیچ وجه برای حرکت دادن اندام از دست رفته بیمار مورد استفاده قرار نمیگیرد. این نوع از پروتزها تنها جنبه بهبود بخشیدن به ظاهر فرد را دارا هستند. مثلا در مواردی که فرد بر اثر سرطان، سینه خود را برداشته است پروتز سینه کاربرد دارد.

پروتز های زیبایی