دیسک کمر چیست؟

در این نوشتار،مبحث دیسک کمر را مورد بررسی قرار می دهیم،ابتدا تعریفی در مورد اینکه این عارضه چگونه ایجاد می شود و سپس مقداری در مورد علائم دیسک کمر و در ادامه ۶ تا از موثرترین روش های درمان آن در سال ۲۰۲۱ را مورد بررسی قرار خواهیم داد، با ما تا انتهای این مقاله همراه باشید.

ابتدا یک تعریفی از این بیماری یا ضایعه داشته باشیم و در ادامه به انواع آن و بهترین روش های درمانی این بیماری خواهیم پرداخت، دیسک کمر یکی شایع ترین علت هایی هست که منجر به کمردرد می شود. این بیماری در اثر وارد شدن فشار زیاد به مهره هایی که در قسمت ستون فقرات ناحیه ی کمری هستند و یا به دلیل ضعیف شدن عضلات کمر ایجاد می‌شود. ضعیف شدن عضلات کمر خود دلائل گوناگونی دارد. از جمله این دلائل می‌توان بالا رفتن سن و یا بروز یک حادثه یا اتفاق برای ناحیه کمر را نام برد.

می‌توان گفت مهم‌ترین علامتی که ما را از وجود این عارضه، مطلع می‌سازد درد است. درد ناشی از دیسک کمر به طور معمول در قسمت پشتی بدن احساس می‌شود. هم‌چنین این درد ممکن است یک یا هر دو پا را درگیر نماید. به طور کلی هر یک از انسان‌ها دارای ۲۶ مهره در ستون فقرات خود هستند. هر کدام از این مهره‌ها به وسیله دیسک که نوعی از صفحات انعطاف پذیر است از یکدیگر جدا شده‌اند.

ستون فقرات کمر

دیسک کمر،فتق دیسک کمری یا سیاتیک،مسئله این است!

بنابراین و به طور معمول، هر یک از افراد دارای ۴ دیسک در کمر خود هستند. اما اگر در شرایطی و بنا به دلائلی، دیسک از قسمت عقبی خود خارج شود و به عبارتی دچار یک نوع بیرون زدگی گردد و یا فتق برای آن اتفاق بیفتد، این بخشی که جدا شده و از محل اصلی خود، بیرون زده، می‌تواند بر روی نخاع و یا رشته‌های نخاع فشار وارد کند و با انجام این عمل، موجب بروز کمر درد و یا ایجاد التهاب در پاهای فرد می شود.

در اصطلاح عمومی به این اتفاق، دیسک کمر گفته می‌شود که اصطلاح صحیحی نیست. در حقیقت این حادثه، فتق دیسک کمری نام دارد. به این بیماری، بیماری سیاتیک نیز گفته می‌شود.

چگونه به این بیماری مبتلا می‌شویم؟

به طور کلی دیسک بین مهره‌های نخاع با بالا رفتن سن، به مرور مایع خود را از دست می‌دهد. این عامل موجب می‌شود تا دچار خشکی شود. از دست دادن آب بین مهره‌ها و خشکی آن، باعث می‌شود تا فشردگی دیسک اتفاق بیفتد. این واقعه می‌تواند سبب شود تا تخریب و متلاشی شدن حلقه خارجی دیسک رخ بدهد.

در این شرایط هسته و یا داخل حلقه، این امکان را پیدا می‌کند تا از جایگاه اصلی خود خارج گردد و حالت برجسته شدن پیدا کند. این عارضه را بیرون زدگی دیسک کمر می‌نامند. هنگامی که تخریب دیسک، به صورت مداوم و مکرر اتاق می‌افتد و یا فشار مداوم و مستمر به ستون فقرات وارد می‌شود، بخش مرکزی و داخلی دیسک کمر، می‌تواند بخش محیطی را پاره کند و از آن خارج گردد. این عارضه، پارگی دیسک کمر نامیده می‌شود. هم‌چنین به این بیماری، فتق دیسک کمر نیز گفته می‌شود.

پس از این اتفاق، اجزای ماده دیسک به ریشه‌های عصبی که در پشت فضای دیسک واقع شده‌اند فشار وارد می‌کند که این عامل موجب می‌شود تا احساس درد در این ناحیه شکل بگیرد. هم‌چنین احساس ضعف و کرختی و یا تغییر حواس نیز ممکن است برای فرد مبتلا ایجاد شود. به طور معمول و بر مبنای مشاهدات، بیشترین موارد بیرون زدگی دیسک کمر در مهره‌های پایین کمری روی می‌دهد. به ویژه این اتفاق در سطح‌های L4-5 و یا در L5-S1 روی می‌دهد.

چه کسانی به دیسک کمر مبتلا می‌شوند؟

این بیماری به طور معمول از دهه سوم زندگی به بعد، وارد زندگی بسیاری از افراد می‌شود. بعضی از انسان‌ها به ویژه زنان جوان ممکن است دچار نوعی از دیسک، به نام دیسک جوانی شوند. دیسک جوانی در مهره‌های کمر اتفاق نمی‌افتد و بیشتر در قسمت بالای مهره‌های کمری و یا مهره‌های پشتی دیده می‌شود. دیسک جوانی به طور معمول در اثر عواملی مانند ضربه و یا یک حادثه روی می‌دهد. اما لازم به ذکر است که به طور معمول هر چه سن افراد، افزایش پیدا کند احتمال پیدایش این عارضه هم بیشتر می‌شود. بنابراین بیشتر افراد ممکن است در معرض ابتلا به این بیماری قرار بگیرند.

علل شایع آن

دیسک، ممکن است در اثر یک اتفاق به طور ناگهانی پاره شود این حوادث عبارتند از:

۱- بروز یک حادثه

برای نمونه می‌توان سقوط از یک ارتفاع کوتاه یا بلند را نام برد. مانند سقوط از نردبان، به زمین خوردن و… اگر این نیرو به اندازه کافی قدرت داشته باشد ممکن است دو حالت اتفاق بیفتد. در این صورت ممکن است یا مهره کمر، دچار شکستگی شود و یا به پارگی دیسک منجر گردد.

شکستگی مهره کمر

۲- خم شدن

از دیگر مواردی که ممکن است به بروز دیسک کمر بینجامد، می‌توان خم شدن را نام برد. خم شدن، فشار بسیار زیادی را به دیسک‌های واقع شده بین مهره‌ها وارد می‌کند. بنابراین به هیچ عنوان نباید در هنگام خم شدن، چیزی سنگین را از زمین بلند کنید. وارد کردن چنین نیرویی به کمر، به احتمال زیاد به پارگی دیسک کمر منجر خواهد گشت.

از طرف دیگر دیسک ممکن است در اثر نیروی کم نیز دچار اشکال گردد. در چنین شرایطی، به دلیل ضعیف شدن بخش محیطی و در اثر آسیب‌های مکرر در اثر گذشت زمان، ممکن است فرد، به این بیماری مبتلا شود.به طور معمول، وقتی بخش محیطی کمر، ضعیف شود موجب می‌شود تا کم کم، خم شدن و یا بلند کردن یک جسم از روی زمین (حتی اگر سبک نیز باشد)، فشار زیادی را به دیسک وارد نماید. دیسک ضعیف شده، در برابر عوامل بسیار کوچک و ضعیف هم آسیب می‌بیند چرا که شکننده و آسیب پذیر شده است.

همان‌طور که گفته شد این روند به طور معمول، با بالا رفتن سن فرد، اتفاق می‌افتد. از جمله رایج‌ترین انواع بیرون زدگی دیسک کمر می‌توان بیرون زدگی دیسک در مهره‌های پشت سینه‌ای را نام برد.

علاوه بر عوامل و دلائلی که برای شکل گیری دیسک کمر مطرح شد، هم‌چنین می‌توان به دلائل دیگری برای بروز این اتفاق نیز اشاره کرد که عبارتند از:

عدم تعادل عضلات در بخش‌های مختلف بدن، تولد و زایمان نوزاد در زنان، عدم نشستن و یا برخاستن صحیح، استفاده مداوم از ابزارهایی مانند کامپیوتر و موبایل و…. را می‌توان از عوامل بروز این بیماری به شمار آورد.

علائم دیسک کمر

همان‌طور که از نام این عارضه مشخص است یکی از نشانه‌های اصلی بروز و ابتلا به این عارضه، درد در ناحیه کمر است. این درد ممکن است در ناحیه پایین کمر اتفاق بیفتد و یا حتی در بالای کمر دیده شود. گاهی اوقات، درد کمر ناشی از دیسک کمر، تا باسن و پاها ادامه پیدا می‌کند. در بسیاری از موارد نیز دیسک کمر پس از یک دوران زمانی کوتاه و به طور ناگهانی از بین می‌رود.

از دیگر علائم و نشانه‌های کمر درد ناشی از دیسک کر، می‌توان به نشانه‌های دیگری به همراه آن اشاره کرد. نشانه‌هایی از قبیل ضعف عضلانی، کرختی، گزگز کردن یکی از پاها و یا هر دوی آن‌ها، تغییر در عملکرد روده و مثانه، فلج شدن از کمر به پایین بدن و….. به طور معمول، درد ناشی از این عارضه را همراهی می‌نمایند.

روش های درمانی دیسک کمر

مجموعه روش‌هایی وجود دارد که از طریق آن‌ها می‌توان این بیماری را بهبود بخشید و یا آن را تسکین داد. این روش‌ها به طور کلی، روش‌های بدون جراحی  و یا در دسته روش‌های جراحی برای این منظور، جای می‌گیرند.

در ادامه در ابتدا به بیان روش‌های غیر جراحی برای درمان این عارضه ی دردناک خواهیم پرداخت و پس از آن روش‌های جراحی برای درمان آن را مطرح خواهیم کرد.

۱- استفاده از دارو در درمان آن

الف: داروهای مسکن

بسیاری از افراد دارای دیسک کمر از درد خفیف و ناملایم در ناحیه کمر خود، رنج می‌برند. اگر بیمار در این حد خفیف از بیماری واقع شده باشد به طور معمول پزشک متخصص برای وی، داروی مسکن تجویز می‌کند. از جمله این داروها میت‌وان به ایبوپروفن و یا ناپروکسن اشاره کرد.

درمان دیسک کمر

ب: داروهای مخدر

اگر بیمار در مرحله‌ای از بیماری دیسک کمر واقع شده باشد که با مصرف مسکن کمر دردش تسکین پیدا نکند پزشک متخصص از روش دیگری برای درمان او استفاده می‌کند. در چنین شرایطی پزشک معالج از داروهای مخدر قوی از جمله کدئین و یا ترکیبی از استامینوفن با اکسی کدون استفاده می‌کند. از عوارض جانبی این داروها می‌توان گیجی، حالت تهوع، یبوست، بی خیالی و… را نام برد.

کمر درد

ج: داروهای ضد درد عصب

اگر بیمار در وضعیت حادتری از این عارضه قرار بگیرد، پزشک معالج برای درمان وی از داروهایی مانند گاباینتین، پره گابلین، دولوکستین، ترامادول، آمی تریپتیلین و… استفاده می‌کند.

این نوع از داروها می‌توانند به تسکین درد ناشی از عصب آسیب دیده کمک کنند.

این داروها عوارض جانبی بسیار کم‌تری نسبت به انواع داروهای مخدر دارند. بنابراین در درمان دیسک کمر بیشتر از این داروها استفاده می‌شود.

د: داروهای ریلکس کننده عضلات

دیسک کمر و کمر درد شدید در فرد، ممکن است به دلیل اسپاسم عضلانی وی باشد. در چنین شرایطی که دلیل اصلی بروز کمر درد، اسپاسم عضلانی بیمار است، پزشک معالج به طور معمول برای درمان درد وی، داروهای ریلکس کننده عضلات تجویز می‌کند. این داروها نیز دارای عوارضی هستند. از جمله عوارض شایع این دسته از داروها می‌توان به بی خیالی و گیجی اشاره کرد.

۲- استفاده از ورزش و حرکات اصلاحی

یکی از روش‌های درمانی که به طور غالب و در اکثر موارد در درمان دیسک کمر مورد استفاده قرار می‌گیرد و به بیماران تجویز می‌شود استفاده از روش‌های ورزشی و انجام حرکات اصلاحی است. در حقیقت انجام حرکات اصلاحی و ورزشی، بخشی عادی در برنامه‌های درمانی فتق دیسک کمر به شمار می‌رود.

انجام اینگونه فعالیت‌های فیزیکی می‌تواند به کاهش درد کمر کمک کند و به فرد کمک کند تا در طولانی مدت بتواند سلامتی خود را به دست آورد. فردی که به دیسک کمر مبتلا می‌شود ممکن است در بعضی از موارد نیازمند یک یا دو روز استراحت برای کاهش درد باشد.

حرکات ورزشی صحیح جهت بهبود دیسک کمر

اما باید در روزهای بعد، از دراز کشیدن و استراحت کردن بپرهیزد زیرا عضلات وی در شرایطی واقع شده‌اند که نیازمند یاری فرد بیمار، برای ریکاوری و بازیابی سلامت خود هستند. در چنین شرایطی لازم است حتما فرد به انجام حرکات ورزشی مناسب اقدام کند. اگر در این شرایط بیمار، کوتاهی کند و به انجام حرکات اصلاحی و ورزشی مناسبی که پزشک تجویز کرده نپردازد ممکن است به نتیجه مطلوب و مورد نظر خود دسترسی حاصل نکند و بدن او به روش درمانی، واکنشی مناسب و مساعد نشان ندهد.

از طرف دیگر انجام حرکات ورزشی برای پیشگیری از کمر درد و دیسک کمر نیز دارای تاثیرات مناسب و مفیدی است. در حقیقت ورزش کردن، روشی موثر در جهت تقویت کردن عضلات پایین کمر به شمار می‌رود. از طرف دیگر این عضلات را تثبیت نیز می‌نماید. هم‌چنین ورزش کردن می‌تواند از آسیب دیدگی و درد احتمالی بعدی کمر و عضلات پایین بدن، پیشگیری به عمل آورد.

هم‌چنین تقویت کردن عضلات کمر با استفاده از روش‌های ورزشی می‌تواند به تحمل کردن وزن بدن و استخوان‌ها کمک کند و موجب شود فشار غیر ضروری از ستون فقرات افراد برداشته شود. ورزش کردن برای پیشگیری از کمر درد و بروز دیسک کمر، هم‌چنین درای این مزیت است که موجب می‌شود تا وزن خود را در سطحی مناسب حفظ کنید تا بدین طریق از ستون فقرات خود حمایت لازم را به عمل آورید.

به طور کلی حرکت کردن، راه رفتن و فعالیت کردن با وزن اضافی موجب می‌شود تا فشاری مضاعف و زیاد از حد به کمر آن هم به صورت مداوم و مکرر، وارد شود. این اتفاق شبیه حالتی است که فرد در آن، به طور مداوم و مستمر یک وزنه سنگین ورزشی را با خود حمل و جا به جا می‌کند. بنابراین کاهش دادن وزن از طریق انجام حرکات ورزشی مناسب، می‌تواند به کاهش درد کمر و دیسک ناشی از آن، منجر گردد و از این طریق به بهبود وضعیت سلامتی فرد، کمک موثری داشته باشد.قطعا استفاده از کفی طبی مناسب و استاندارد و همچنین کفش طبی متناسب با ویژگی های پای افراد مختلف،می تواند کمک شایانی در بهبود و حتی پیشگیری از این عارضه داشته باشد 

۳-استفاده از کمربند طبی :

جهت کسب اطلاعات بیشتر  در مورد این نوع درمان ،می توانید مقاله ی مربوط  به   کمربند طبی  را مطالعه بفرمایید

۴- انجام فیزیوتراپی

یکی از روش‌های مناسب برای ریکاوری و یا بازسازی بدن و عضلات آن در هنگام ابتلا به این عارضه، انجام فیزیوتراپی است. به طور کلی فیزیوتراپی از روش‌های درمانی در این زمینه است که نقشی بسیار پر اهمیت در ریکاوری فتق دیسک کمر نیز دارد. این روش نیز از روش‌های بدون جراحی در درمان آن به شمار می‌رود.

روش‌هایی که در فیزیوتراپی مورد استفاده قرار می‌گیرند علاوه بر اینکه می‌توانند موجب شوند تا درد بیمار به سرعت کاهش پیدا کند، هم‌چنین می‌توانند به بیمار آموزش دهد تا بیاموزد چگونه باید وضعیت بدنی خویش را حفظ کند تا از بروز آسیب‌های احتمالی بعدی به کمر خود، پیشگیری نماید.

در فیزیوتراپی، تکنیک‌های مختلفی مورد استفاده پزشک متخصص قرار می‌گیرد. بعضی از این روش‌های درمانی در فیزیوتراپی برای دیسک کمر، انفعالی هستند و بعضی از این روش‌ها، روش‌های درمان فعال نام دارند.

روش‌های درمانی انفعالی و فعال در درمان دیسک کمر

در روش‌های درمان انفعالی برای بهبود بخشیدن به دیسک کمر، بدن بیمار را ریلکس می‌کنند و سپس از روش‌هایی نظیر ماساژ عمیق بافت، گرما و سرما درمانی، تحریک الکتریکی، آب درمانی و… برای درمان بیمار مورد نظر، استفاده می‌کنند.

به طور معمول، برنامه درمانی فیزیوتراپی برای بهبود دیسک کمر، با درمان‌های انفعالی آغاز می‌شود اما پس از آن که بدن بیمار توانست به مقدار کافی، بهبودی حاصل نماید و سلامتی خود را به دست آورد از روش‌های درمانی فعال استفاده می‌شود.

این روش‌های درمانی، موجب می‌شوند تا بدن بیمار به اندازه کافی تقویت شود و از این طریق از ایجاد کمر درد و دیسک کمر، پیشگیری به عمل آید. در این شیوه، پزشک متخصص از نزدیک بیمار را مشاهده می‌کند و روش مطلوب را به او می‌آموزد.

۵- استفاده از درمان دستی

روش درمان دستی در بهبود بخشیدن به دیسک کمر روشی است که در آن از طریق وارد کردن فشار به یک مفصل بیمار در ستون فقرات وی، به درمان دیسک کمر اقدام می‌کنند. به طور معمول از این روش درمانی، برای بهبود درد و وضعیت عملیاتی مفاصل بیمار، استفاده می‌شود.

درمان دستی، روشی است که در آن با استفاده از دست‌ها و یا با کاربرد ابزاری خاص به نام ترکشن به بهبود وضعیت بیمار کمک می‌کنند. در این صورت یک نیروی کنترل شده به مفصل مورد نظر، به صورت ملایم و یا در مواقعی قوی، وارد می‌شود. سرعت وارد کردن فشار به این مفصل می‌تواند از آهسته تا سریع متغیر باشد. به طور کلی میتوان گفت درمان دستی ستون فقرات و دیسک کمر روش درمانی بی خطر و بسیار امنی است. اما باید حتما توسط متخصص این کار و بر روی بیمار مبتلا به دیسک کمر انجام شود.

پس از انجام روش درمانی دستی، این امکان وجود دارد که فرد بیمار، احساس خستگی داشته باشد و یا دردی را در بعضی از نواحی بدن خود احساس کند لازم به ذکر است که این عوارض در نتیجه درمان دستی است و به طور کاملا طبیعی و برای بعضی از بیماران اتفاق می‌افتد.

۶- استفاده از روش‌های جراحی

روش‌های جراحی که برای درمان این بیماری مورد استفاده قرار می‌گیرند خود دارای چند نوع هستند. در ادامه بحث، به بیان چند نوع از این روش‌های درمانی خواهیم پرداخت.

الف: روش تزریق در اپیدورال

یکی از روش‌های جراحی که برای درمان و بهبودی دیسک کمر مورد استفاده متخصصین قرار می‌گیرد روش تزریق در اپیدورال است. در این روش استروئید و کورتیکو استروئید را به ناحیه اپیدورال بیمار، تزریق می‌کنند. این روش درمانی، روش جراحی بسته محسوب می‌شود و به آن، ترنسفورمینال نیز گفته می‌شود. در این روش، به واسطه تزریقی که اتفاق می‌افتد می‌تواند تاثیر ضد التهابی را در ناحیه مورد نظر ایجاد کند. بنابراین از طریق کاربرد این روش درمانی، درد بیمار بلافاصله کاهش می‌یابد چراکه تزریق استروئید می‌تواند درد بیمار را در نتیجه وارد شدن فشار به عصب وی، به سرعت بر طرف کند.

در این روش درمانی که با تزریق به ناحیه اپیدورال اتفاق می‌افتد، بیمار می‌تواند نتیجه این عمل را بلافاصله در درون خود مشاهده کند. اما در بعضی از موارد، بعضی از بیماران نیز ممکن است آثار و نتایج حاصل از بهبودی را در خود، تا چند روز آینده مشاهده کنند. این شیوه جراحی بسته، از طریق انجام سونوگرافی نیز انجام پذیر است. اما نکته قابل ذکر در زمینه این روش درمانی این است که از این روش درمانی دیسک کمر، به طور معمول بیش از سه بار در طول یک سال نمی‌توان استفاده کرد.

ب: روش لیزر درمانی

جراحی بیرون زدگی دیسک کمر و درد کمر، از طریق لیزر و به صورت سرپایی نیز انجام شدنی است. در این روش درمانی، از بی حسی موضعی بر روی بیمار مورد نظر استفاده می‌شود. در روش درمانی دیسک کمر از طریق لیزر، سوزنی بسیار نازک به دیسک مورد نظر بیمار که دچار فتق شده، وارد می‌شود. سپس از طریق سوزن، یک فیبر نوری به دیسک مورد نظر، وارد می‌شود و انرژی لیزر از طریق فیبر نوری به محل مورد نظر، تابانده می‌شود. بنابراین از طریق این روش درمانی، می‌توان بخش کوچکی از هسته دیسک را تبخیر نمود.

لیزر درمانی برای درمان دیسک کمر

از طریق انجام این روش درمانی، فضای خالی در دیسک ایجاد می‌شود که موجب می‌گردد فشار سطح متورم دیسک بر روی ریشه عصب، با کاهش مواجه شود. بنابراین از طریق انجام این کار، درد کمر در فرد بسیار کاهش می‌یابد. نکته قابل ذکر در زمینه این روش درمانی این است که آثار و نتایج حاصل از لیزر درمانی در بهبود بخشی به دیسک کمر، بلافاصله بر روی فرد بیمار، قابل مشاهده است.

ج: روش تزریق اوزون

۶- استفاده از روش ماساژ درمانی در درمان دیسک کمر

از میان انوع مختلف کمر درد و دیسک کمر، بعضی از انواع آن از طریق ماساژ درمانی قابل بر طرف شدن هستند. به طور کلی، روش‌ها و تکینیک‌هایی که در ماساژ درمانی مورد استفاده قرار می‌گیرند روش‌هایی کاملا بی خطر و امن شناخته می‌شوند. با استفاده از این روش و چنانچه بدن بیمار به صورت منظم ماساژ داده شود می‌تواند درد کمر را به خاطر برطرف کردن التهاب دیسک در بیمار کاهش دهد. در روش ماساژ درمانی از تکنیک‌های متنوعی استفاده می‌شود که عبارتند از: ضربه زدن، مالش دادن بدن بیمار و حرکت دادن دست بر روی عضلات کمر.

انجام این حرکت‌ها موجب می‌شود تا جریان خون در بدن بیمار افزایش پیدا کند و بدین ترتیب اکسیژن و مواد غذایی بیشتری در اختیار عضلات قرار بگیرد. از طرف دیگر افزایش جریان خون می‌تواند باعث پاک شدن مواد زائدی شود که در طول زمان در سلول‌های بدن ذخیره شده است.